Bàn chân trẻ sơ sinh bị cong là tình trạng khiến nhiều bố mẹ lo lắng ngay từ những ngày đầu đón con chào đời. Dấu hiệu bất thường này có thể xuất hiện do tư thế trong bụng mẹ, nhưng cũng có thể liên quan đến dị tật cấu trúc cần được can thiệp sớm. Hiểu rõ nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách xử lý sẽ giúp bố mẹ kịp thời bảo vệ đôi chân khỏe mạnh cho con.
1. Bàn chân trẻ sơ sinh bị cong là gì?
Bàn chân trẻ sơ sinh bị cong thường là hiện tượng sinh lý (chân vòng kiềng sinh lý) do tư thế trong bụng mẹ, sẽ tự thẳng khi trẻ lớn lên và thường không đáng lo; tuy nhiên, nếu cong vẹo rõ rệt kéo dài (hơn 3 tuổi) hoặc kèm theo dấu hiệu còi xương, chậm đi, có thể là chân vòng kiềng bệnh lý (do còi xương, bệnh Blount, di truyền) hoặc bàn chân vẹo (dị tật bẩm sinh) cần được bác sĩ thăm khám để điều trị kịp thời, tránh ảnh hưởng đến vận động sau này.
Về tỷ lệ mắc, dị tật bàn chân cong ở trẻ sơ sinh thay đổi theo từng dạng. Bàn chân khoèo chiếm khoảng 1/1000 trẻ, bàn chân vẹo ngoài khoảng 2,3/1000 và bàn chân trước khép vào từ 8,5–12,5/1000 trẻ sơ sinh.
Tình trạng này thường gặp ở bé trai nhiều hơn bé gái. Nguy cơ cũng tăng ở trẻ sinh đôi, thai nhi bị chèn ép trong bụng mẹ, mẹ có khung chậu hẹp hoặc gặp bất thường hình thái trong thai kỳ.
2. Các dạng dị tật bàn chân cong thường gặp ở trẻ sơ sinh
Các dị tật bàn chân cong ở trẻ sơ sinh có nhiều dạng khác nhau, từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đi lại và phát triển vận động. Việc nhận biết sớm từng loại dị tật sẽ giúp bố mẹ và bác sĩ lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp, mang lại hiệu quả điều trị tối ưu.
2.1. Bàn chân khoèo
Dị tật bàn chân khoèo là một bất thường bẩm sinh khá phổ biến, xảy ra ở khoảng 1 trên 1.000 trẻ mới chào đời. Tình trạng này xuất hiện ở bé trai nhiều hơn bé gái theo thống kê y khoa.
Ở trẻ sơ sinh, bàn chân khoèo có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như cong gập vào trong, xoay trong, lòng bàn chân úp xuống hoặc vòm bàn chân cao bất thường. Trẻ cũng có thể gặp thêm các dấu hiệu đi kèm như gân gót căng cứng hoặc giảm khả năng vận động ở cổ chân và các khớp nhỏ của bàn chân.
2.2. Bàn chân vẹo ngoài
Bàn chân vẹo ngoài là tình trạng bàn chân của trẻ bị xoay hướng ra ngoài so với trục cẳng chân, khiến dáng chân không còn thẳng tự nhiên. Dị tật này xuất hiện ngay từ khi chào đời và có mức độ nặng – nhẹ tùy từng trẻ.
Tỷ lệ bàn chân vẹo ngoài ở trẻ sơ sinh vào khoảng 2,3/1000 bé. Với những trường hợp nhẹ, cấu trúc bàn chân thường tự điều chỉnh theo thời gian và có xu hướng cải thiện rõ khi trẻ lớn hơn.
Tuy nhiên, nếu dị tật ở mức độ nặng, bàn chân vẹo ngoài có thể gây khó khăn trong việc đứng, đi lại và làm tăng nguy cơ hình thành biến dạng cố định của bàn chân nếu không được can thiệp sớm.
2.3. Bàn chân vẹo trong
Bàn chân vẹo trong là tình trạng bàn chân của trẻ bị xoay vào phía trong cơ thể, khiến hướng bàn chân không còn thẳng hàng với cẳng chân như bình thường. Dáng chân bị lệch vào trong có thể thấy rõ khi trẻ duỗi chân hoặc khi bắt đầu tập đi.
Đây là dạng dị tật phổ biến nhất trong nhóm bàn chân vẹo, với tỷ lệ cao hơn so với vẹo ngoài. Các thống kê cho thấy những dạng bàn chân vẹo (bao gồm cả vẹo trong và vẹo ngoài) chiếm khoảng 7–10% các dị tật bàn chân ở trẻ nhỏ.
Tình trạng bàn chân vẹo trong có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên. Nguyên nhân thường liên quan đến yếu tố di truyền hoặc việc thai nhi bị chèn ép trong tử cung, đặc biệt khi không gian tử cung hạn chế trong giai đoạn cuối thai kỳ.
Xem thêm: Bàn chân bẹt là gì? Nguyên nhân, tác hại và cách điều trị
3. Dấu hiệu nhận biết bàn chân trẻ sơ sinh bị cong
Phát hiện sớm tình trạng bàn chân vẹo đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị cho trẻ. Phụ huynh có thể nhận biết qua một số biểu hiện sau:
- Quan sát cách trẻ di chuyển: Trẻ mắc bàn chân vẹo thường có dáng đi không ổn định, dễ lệch sang một bên hoặc bước không đều. Một số bé đi lại khó khăn hơn so với các bạn cùng tuổi và có thể bị vấp ngã nhiều lần.
- Nhìn vào hình dạng bàn chân: Khi quan sát kỹ, phụ huynh có thể thấy bàn chân trẻ cong hoặc lệch bất thường, không đối xứng với chân còn lại. Ngón chân có thể xoay vào trong hoặc hướng ra ngoài quá mức. Đôi khi vùng cổ chân có dấu hiệu kém linh hoạt khi xoay trở.
- Nhận biết các triệu chứng đi kèm: Ngoài những dấu hiệu về dáng chân, một số trẻ có thể than đau ở bàn chân hoặc cổ chân trong lúc vận động. Vùng chân bị ảnh hưởng có thể sưng nhẹ, khiến trẻ gặp khó khăn khi chạy, nhảy hay tham gia các hoạt động đòi hỏi nhiều sức.
4. Nguyên nhân làm bàn chân trẻ sơ sinh bị cong
Bàn chân trẻ sơ sinh bị cong có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau, từ tư thế nằm trong bụng mẹ cho đến những bất thường về cấu trúc xương – khớp. Hiểu rõ nguyên nhân giúp bố mẹ chủ động theo dõi và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường ngay từ những tháng đầu đời. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bác sĩ đưa ra hướng can thiệp phù hợp cho từng trẻ.
4.1. Yếu tố nguy cơ gia tăng tật xấu
Dị tật bàn chân ở trẻ sơ sinh có thể hình thành từ nhiều yếu tố trong thai kỳ lẫn yếu tố di truyền. Một số nguyên nhân phổ biến gồm:
- Tư thế thai nhi trong tử cung: Bàn chân trẻ có thể bị chèn ép do thai lớn, khung chậu mẹ hẹp, mang thai đôi hoặc thai nhi nằm ở vị trí không thuận lợi. Áp lực kéo dài khiến xương và khớp bàn chân dễ cong hoặc xoay lệch.
- Tư thế sinh hoạt của mẹ khi mang thai: Ngồi sai tư thế, cúi gập người hoặc duy trì một tư thế quá lâu trong quá trình làm việc có thể tác động tiêu cực đến sự phát triển của chân thai nhi.
- Dị tật phối hợp: Một số trẻ bị cong bàn chân đồng thời gặp các dị tật khác như vẹo cổ, tay khoèo, loạn sản khớp hông…, cho thấy sự ảnh hưởng trong quá trình hình thành hệ xương – khớp.
- Đột biến gen hoặc nhiễm sắc thể: Các bất thường di truyền là nguyên nhân thường gặp ở dị tật bàn chân khoèo bẩm sinh hoặc các trường hợp trật khớp sên, xương thuyền, khớp gót.
- Mẹ mang thai trên 35 tuổi: Ở độ tuổi này, chất lượng trứng giảm, nguy cơ hợp tử phát triển bất thường tăng cao. Đồng thời, tình trạng loãng xương ở phụ nữ sau 35 tuổi có thể khiến mẹ không cung cấp đủ canxi cho thai, làm tăng nguy cơ dị tật xương – khớp, bao gồm bàn chân vẹo.
- Tiền sử sinh sản bất thường: Mẹ từng sảy thai, có con dị tật hoặc mắc bệnh lý ảnh hưởng đến thai kỳ sẽ có nguy cơ sinh con bị dị tật bàn chân cao hơn.
- Tiếp xúc hóa chất độc hại: Môi trường có chất độc, dung môi công nghiệp, thuốc trừ sâu,… có thể làm gián đoạn sự phát triển của thai nhi, gây biến đổi gen và tăng khả năng xuất hiện dị tật.
- Dùng thuốc an thần hoặc glucocorticoid khi mang thai: Việc sử dụng các thuốc này kéo dài có thể tác động xấu đến sự phát triển xương khớp của thai nhi, từ đó làm tăng nguy cơ dị tật bàn chân.
4.2. Phòng và nhận diện sớm
Để giảm nguy cơ trẻ mắc bàn chân cong, bố mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra ngay sau sinh. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện kịp thời các bất thường, từ đó quá trình can thiệp sẽ thuận lợi, hiệu quả và rút ngắn thời gian điều trị.
Trong thai kỳ, mẹ cần chú ý đến tư thế làm việc và sinh hoạt hằng ngày. Ngồi sai tư thế hoặc lao động nặng có thể tạo áp lực không tốt lên thai nhi và làm tăng nguy cơ hình thành dị tật, trong đó có các vấn đề về bàn chân.
Mẹ bầu cũng nên tránh tiếp xúc với chất độc hại và các chất kích thích, vì đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi. Những độc chất này khi truyền qua nhau thai có thể gây tổn hại sức khỏe thai và làm tăng khả năng dị tật bẩm sinh.
Đối với phụ nữ mang thai trên 35 tuổi hoặc có tiền sử sảy thai, sinh con bị dị tật, việc khám thai định kỳ càng cần được chú trọng. Đồng thời, mẹ phải đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt là bổ sung canxi, để hỗ trợ sự phát triển bình thường của hệ xương thai nhi.
Trong các trường hợp mẹ thuộc nhóm nguy cơ cao, khả năng trẻ gặp vấn đề về chân sau khi sinh cũng tăng lên. Vì vậy, sau khi chào đời, trẻ cần được kiểm tra kỹ càng để sớm phát hiện bất thường và can thiệp kịp thời nếu cần thiết.
Xem thêm: Cách chữa chân vòng kiềng cho bé từ chuyên gia
5. Các phương pháp điều trị bàn chân trẻ sơ sinh bị cong
Để điều chỉnh dị tật bàn chân khoèo ở trẻ sơ sinh, mục tiêu chính của điều trị là đưa bàn chân về vị trí đúng, cải thiện độ linh hoạt, tăng sức cơ và giúp trẻ có khả năng vận động bình thường khi lớn lên. Các phương pháp điều trị thường áp dụng bao gồm:
Phương pháp Ponseti: Đây là kỹ thuật điều trị được lựa chọn hàng đầu cho trẻ mới sinh. Bác sĩ sẽ nhẹ nhàng nắn chỉnh các biến dạng ở vòm chân, phần trước bàn chân và gót chân, sau đó tiến hành bó bột để cố định. Khi quá trình bó bột hoàn thành, trẻ thường được chỉ định cắt gân gót bằng thủ thuật đơn giản và mang nẹp giày liên tục trong giai đoạn đầu để duy trì kết quả.
Kéo duỗi kết hợp băng cố định: Phương pháp này dựa trên các bài tập vật lý trị liệu nhằm kéo giãn bàn chân về vị trí chuẩn. Sau khi kéo duỗi, chân sẽ được băng cố định để giữ dáng. Trẻ cần được thực hiện đều đặn mỗi ngày và đôi khi sử dụng thiết bị hỗ trợ kéo duỗi trong lúc ngủ.
Phẫu thuật chỉnh hình: Can thiệp phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong các trường hợp bệnh lý nặng, khi tình trạng biến dạng bàn chân ảnh hưởng rõ rệt đến chức năng vận động và các biện pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả. Việc phẫu thuật phải có chỉ định chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình – nhi, sau khi đã đánh giá toàn diện mức độ tổn thương và khả năng phục hồi của trẻ. Bác sĩ có thể tiến hành kéo dài gân gót hoặc can thiệp vào các cấu trúc quanh cổ chân nhằm đưa bàn chân về tư thế giải phẫu chuẩn, từ đó hỗ trợ trẻ phục hồi và cải thiện chức năng vận động về lâu dài.
5.1. Ưu điểm nhược điểm của phương pháp
Phương pháp Ponseti
Ưu điểm:
- Là phương pháp tiêu chuẩn vàng và được áp dụng rộng rãi cho trẻ ngay từ khi mới sinh.
- Mang lại tỷ lệ thành công cao nhờ nắn chỉnh dần vòm chân, bàn chân và gót vẹo trong bằng kỹ thuật bó bột tuần tiến.
Nhược điểm:
- Trẻ cần phẫu thuật cắt gân gót sau giai đoạn bó bột, gây lo lắng cho nhiều bố mẹ.
- Việc mang nẹp giày kéo dài 23/24 giờ mỗi ngày đòi hỏi sự kiên trì cao và theo dõi sát sao của gia đình.
Phương pháp kéo duỗi – băng bó (vật lý trị liệu)
Ưu điểm:
- Không xâm lấn, phù hợp với những trường hợp nhẹ hoặc trẻ còn quá nhỏ để can thiệp phẫu thuật.
- Giúp cải thiện độ mềm dẻo của bàn chân thông qua vận động hằng ngày và hỗ trợ trẻ giữ tư thế đúng bằng băng cố định.
Nhược điểm:
- Hiệu quả phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật và sự tuân thủ bài tập của phụ huynh.
- Trẻ cần sử dụng máy kéo duỗi khi ngủ và thực hiện vận động mỗi ngày, dễ gây bất tiện.
Phẫu thuật chỉnh hình
Ưu điểm:
- Áp dụng cho những trường hợp nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp bảo tồn.
- Có thể đưa bàn chân về tư thế đúng trong thời gian ngắn nhờ kéo dài gân gót và chỉnh lại cấu trúc.
Nhược điểm:
- Là phương pháp xâm lấn, tiềm ẩn rủi ro như nhiễm trùng, sẹo hoặc hạn chế vận động về sau.
- Trẻ cần thời gian phục hồi lâu hơn và theo dõi sát sau phẫu thuật.
5.2. Vai trò vật lý – phục hồi chức năng
Để can thiệp các vấn đề ở chân cho trẻ sơ sinh, việc phối hợp giữa nhiều chuyên khoa và sự kiên trì của gia đình đóng vai trò rất quan trọng. Trong giai đoạn đầu điều trị, không ít cha mẹ cảm thấy nản lòng vì chưa thấy rõ kết quả. Tuy nhiên, khi trẻ có những tiến triển tích cực, áp lực tâm lý của gia đình sẽ giảm dần và quá trình chăm sóc trở nên nhẹ nhàng hơn.
Các bài tập vật lý trị liệu dành cho trẻ nhỏ thường đơn giản và dễ thực hiện. Cha mẹ có thể chủ động tập cho bé ở bất kỳ thời điểm nào trong ngày, ngay tại nhà mà không cần phải đến cơ sở y tế hay có sự hỗ trợ trực tiếp của chuyên viên.
Dù thao tác tập luyện khá cơ bản, vật lý trị liệu vẫn giữ vai trò then chốt đối với những trẻ mắc dị tật bẩm sinh ở chân. Vì vậy, khi cha mẹ nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào ở bàn chân hoặc dáng đi của bé, hãy đưa trẻ đi khám sớm để được hướng dẫn điều trị kịp thời, giúp tăng cơ hội phục hồi chức năng cho trẻ.
6. ASINA – Giải pháp toàn diện cho bàn chân khỏe mạnh
ASINA mang đến giải pháp chăm sóc và điều trị bàn chân toàn diện, giúp trẻ và người lớn có bước đi vững chắc, linh hoạt. Hệ thống kết hợp giữa đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và công nghệ hiện đại, đảm bảo hiệu quả tối ưu trong từng trường hợp.
- Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm: Thực hiện thăm khám, chẩn đoán và lập phác đồ điều trị chính xác.
- Trang thiết bị hiện đại: Hỗ trợ quá trình chẩn đoán và theo dõi sự tiến triển của bàn chân.
- Máy móc điều trị tiên tiến: Giúp nắn chỉnh và phục hồi chức năng bàn chân hiệu quả.
- Dụng cụ chỉnh hình chuyên dụng: Bao gồm lót giày chỉnh hình và lót giày chỉnh hình 3D ASINA, kết hợp tối ưu trong quá trình điều trị.
- Phác đồ tập luyện cá nhân hóa: Tập 1:1, tập với AI hoặc tập online, được thiết kế theo nhu cầu và tiến độ phục hồi của từng người.
- Theo dõi định kỳ: Chương trình kiểm tra và tái khám 1-3-6 tháng giúp đảm bảo kết quả ổn định và phòng ngừa tái phát.
ASINA không chỉ tập trung điều trị mà còn mang đến giải pháp toàn diện, giúp bàn chân luôn khỏe mạnh và phát triển bình thường.
Xem thêm: Bé đi nhón chân có sao không? Nguyên nhân và cách xử lý
7. Giải đáp thắc mắc thường gặp về bàn chân trẻ sơ sinh bị cong
Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy bàn chân trẻ sơ sinh có dấu hiệu cong hoặc vẹo. Dưới đây, ASINA sẽ tổng hợp những câu hỏi phổ biến nhất và giải đáp chi tiết về tình trạng bệnh này ở trẻ:
7.1. Chân trẻ sơ sinh bị cong có sao không?
Chân trẻ sơ sinh bị cong thường là hiện tượng sinh lý bình thường và sẽ tự khỏi theo thời gian, không có gì đáng lo ngại nếu đó chỉ là biến dạng tạm thời. Tuy nhiên, nếu tình trạng cong chân không thuyên giảm sau 3 tuổi, có dấu hiệu nặng hơn hoặc kèm theo các vấn đề khác như còi xương, bạn cần đưa bé đi khám bác sĩ để được kiểm tra và xử lý kịp thời, tránh ảnh hưởng đến sự phát triển xương khớp sau này.
7.2. Các phương pháp khắc phục cho tình trạng bàn chân trẻ sơ sinh bị cong là gì?
Để khắc phục tình trạng bàn chân trẻ sơ sinh bị cong, cha mẹ có thể thực hiện những điều dưới đây:
- Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ canxi, vitamin D, protein và khoáng chất để hỗ trợ xương phát triển khỏe mạnh.
- Áp dụng điều trị kịp thời như đeo nẹp ban đêm hoặc xoa bóp theo hướng dẫn bác sĩ để chỉnh hình sớm cho trẻ.
- Cho trẻ tập các bài vận động giúp cơ – mô liên kết chắc hơn, cải thiện tư thế đứng và tăng độ linh hoạt của chân.
- Kiểm soát cân nặng vì thừa cân gây áp lực lên xương, làm tình trạng cong chân trở nên nghiêm trọng hơn.
Tham khảo thêm:
- Các tật ở chân của bé: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
- Khoèo chân ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách điều trị
Kết luận
Việc phát hiện và xử lý sớm tình trạng bàn chân trẻ sơ sinh bị cong sẽ giúp con có cơ hội phục hồi tốt hơn và phát triển vận động bình thường trong những năm đầu đời. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, ASINA khuyên bố mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám để được đánh giá chính xác và hướng dẫn phương pháp can thiệp phù hợp.
