Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em là gì? Điều trị bao lâu?

Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em thường khởi phát với những cơn sốt cao đột ngột, rất dễ nhầm lẫn với sốt siêu vi hay cảm cúm thông thường. Chính sự chủ quan này đôi khi khiến cha mẹ bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để cấp cứu, dẫn đến những biến chứng sốc Dengue nguy hiểm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ chuyên gia ASINA giúp ba mẹ nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và cách chăm sóc trẻ sốt xuất huyết an toàn tại nhà.

1. Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em là gì?

Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi vằn – loài muỗi thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt là sáng sớm và chiều tối. 

Khi một con muỗi đốt phải người đang mang virus, virus sẽ phát triển trong cơ thể muỗi và tiếp tục lây sang người khỏe mạnh trong những lần đốt tiếp theo. Chính cơ chế này khiến bệnh dễ dàng lan rộng trong cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, thời gian ủ bệnh trung bình là 4–7 ngày có thể kéo dài 3-14 ngày. Trong giai đoạn này, trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng, nhưng virus đã bắt đầu phát triển trong cơ thể. 

2. Ba giai đoạn “vàng” ba mẹ buộc phải thuộc lòng – Triệu chứng điển hình từng giai đoạn

Mỗi giai đoạn của bệnh có những biểu hiện đặc trưng, từ sốt cao ban đầu đến xuất huyết và cuối cùng là giai đoạn phục hồi. Nắm được các dấu hiệu này giúp cha mẹ theo dõi sát sức khỏe trẻ và can thiệp đúng lúc, hạn chế biến chứng nguy hiểm.

2.1. Giai đoạn sốt (2–5 ngày đầu)

Trong giai đoạn đầu của sốt xuất huyết (2–5 ngày đầu), trẻ thường có những triệu chứng điển hình như:

• Sốt cao đột ngột, thường từ 39–40°C, kéo dài liên tục trong nhiều ngày.
• Sốt không giảm dù đã chườm mát hoặc dùng thuốc hạ sốt thông thường.
• Trẻ mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn.
• Một số trường hợp có dấu hiệu xuất huyết nhẹ như: chảy máu mũi, chảy máu chân răng, xuất hiện chấm đỏ li ti hoặc phát ban nhẹ trên da.

Lưu ý: Giai đoạn này rất dễ nhầm lẫn với sốt siêu vi thông thường. Cha mẹ cần theo dõi kỹ nhiệt độ, thời gian sốt và các dấu hiệu bất thường của trẻ để phát hiện sớm bệnh sốt xuất huyết.

Ở giai đoạn đầu này, phụ huynh cần làm theo những hướng dẫn sau: 

• Cho trẻ nghỉ ngơi tuyệt đối, bù nước đầy đủ bằng oresol, nước lọc, nước trái cây hoặc súp loãng.
• Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh hay thuốc chứa aspirin, ibuprofen vì có thể gây biến chứng xuất huyết.
• Nếu sốt kéo dài trên 2 ngày không giảm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và làm xét nghiệm máu, nhằm chẩn đoán chính xác và loại trừ nguy cơ sốt xuất huyết.

2.2. Giai đoạn xuất huyết (ngày thứ 3 – 7 của bệnh)

Giai đoạn xuất huyết (ngày thứ 3–7) là thời điểm nguy hiểm nhất trong tiến trình bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em. Nhiều trường hợp trẻ đã hết sốt, khiến phụ huynh lầm tưởng bệnh đang thuyên giảm. Tuy nhiên, đây chính là giai đoạn bệnh chuyển nặng, do hiện tượng thoát huyết tương – máu bị rò rỉ ra khỏi thành mạch, làm giảm thể tích tuần hoàn và dễ gây sốc nếu không xử lý kịp thời.

Khi trẻ bước vào giai đoạn này, cha mẹ cần quan sát kỹ các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:

• Trẻ vật vã, kích thích hoặc lờ đờ, da lạnh ẩm, tay chân lạnh.
• Mạch nhanh, nhỏ hoặc huyết áp tụt, khó đo.
• Tiểu ít, khát nước, đau bụng, chướng bụng.
• Xuất huyết rõ rệt: chấm, bầm tím, chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Một số trường hợp gan to, phù mí mắt, tràn dịch màng phổi hoặc ổ bụng.

Lưu ý: Khi trẻ có những biểu hiện trên, đặc biệt là hết sốt nhưng vẫn mệt, tay chân lạnh, tiểu ít, phụ huynh tuyệt đối không được chủ quan, vì đây có thể là dấu hiệu sớm của sốc Dengue – biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, giai đoạn này có thể dẫn đến: Sốc Dengue (sốc do thoát huyết tương, Rối loạn đông máu, Suy đa cơ quan hay thậm chí tử vong.

Khi thấy trẻ hết sốt nhưng vẫn mệt, ít đi tiểu, tay chân lạnh, da lạnh ẩm, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được theo dõi và truyền dịch đúng phác đồ.

2.3. Giai đoạn phục hồi

Tại giai đoạn này, trẻ thường có triệu chứng thèm ăn, cảm giác khỏe hơn, hết sốt, da có thể có ban đỏ hoặc ban trắng. Theo khuyến nghị từ bác sĩ chuyên khoa, trong giai đoạn phục hồi, cha mẹ cần:

• Cho trẻ nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh vận động mạnh để cơ thể có thời gian tái tạo năng lượng.
• Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ và dễ tiêu: cháo, súp, sữa, nước hoa quả… giúp trẻ tăng sức đề kháng và phục hồi thể lực.
• Uống nhiều nước để hỗ trợ đào thải độc tố và phục hồi chức năng gan thận.
• Theo dõi thêm 2–3 ngày sau khi hết sốt để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
• Tái khám đúng lịch hẹn, thực hiện kiểm tra công thức máu để đảm bảo tiểu cầu và bạch cầu ổn định.

Lưu ý: Dù đã qua giai đoạn nguy hiểm, vẫn cần theo dõi sát sao để phát hiện biến chứng muộn và tái khám theo hướng dẫn bác sĩ.

Xem thêm: Trẻ sơ sinh bị nổi mẩn đỏ ở mặt: Nguyên nhân và cách xử lý an toàn

3. Biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết ở trẻ

Biến chứng thường xảy ra vào ngày thứ 3–5 sau khởi phát bệnh, khi sốt bắt đầu giảm nhưng virus vẫn tấn công mạnh vào hệ mạch máu và nội tạng. Đây là giai đoạn “nguy hiểm” nhất, phụ huynh tuyệt đối không được chủ quan mà cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám ngay nếu thấy dấu hiệu bất thường.

Dưới đây là các biến chứng nguy hiểm mà trẻ bị sốt xuất huyết có thể phải đối mặt nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời:

3.1. Biến chứng về hệ tuần hoàn và xuất huyết

Khi thành mạch máu bị tổn thương và lượng tiểu cầu giảm mạnh, trẻ rất dễ gặp tình trạng xuất huyết dưới da, chảy máu cam hoặc xuất huyết nội tạng. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm nôn ra máu, đi ngoài phân đen, cho thấy máu đã thoát ra khỏi hệ tuần hoàn.

Nếu mất máu quá nhiều, trẻ có thể rơi vào sốc giảm thể tích tuần hoàn, đây là biến chứng cực kỳ nguy hiểm, đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

3.2. Biến chứng ở mắt và phổi

Sốt xuất huyết có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, trong đó có xuất huyết võng mạc, làm giảm thị lực và thậm chí dẫn đến mù tạm thời.

Ngoài ra, tình trạng tràn dịch màng phổi do thoát huyết tương cũng thường gặp, khiến trẻ khó thở, mệt mỏi, và nếu không được can thiệp kịp thời, có thể dẫn đến suy hô hấp nguy hiểm.

3.3. Tổn thương đa cơ quan (suy nội tạng)

Khi lượng huyết tương thoát ra quá nhiều, các cơ quan quan trọng như tim, gan, thận và não đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trẻ có thể gặp phải các biến chứng nguy hiểm như suy tim, viêm cơ tim, viêm gan, viêm thận hoặc phù phổi cấp. Ở giai đoạn nặng, bệnh còn có thể dẫn đến phù não, viêm màng não, co giật và thậm chí là hôn mê.

3.4. Nguy cơ tử vong

Nguy cơ tử vong do sốt xuất huyết rất nghiêm trọng, thường xảy ra khi thoát huyết tương kéo dài mà không được bù dịch đúng cách. Tỷ lệ tử vong cao sẽ rất cao nếu trẻ được điều trị chậm trễ hoặc không đúng phác đồ. Thống kê cho thấy mỗi năm có khoảng 10.000 – 20.000 ca tử vong do sốt xuất huyết, cho thấy mức độ nguy hiểm và cần được kiểm soát kịp thời của căn bệnh này.

4. Cách xử lý tại nhà cho trẻ bị bệnh sốt xuất huyết

Hiện nay, sốt xuất huyết ở trẻ chưa có thuốc đặc trị. Mục tiêu chính của điều trị là giảm nhẹ triệu chứng, phòng ngừa biến chứng và hỗ trợ phục hồi thể trạng.

Trong trường hợp được điều trị sốt xuất huyết tại nhà có chỉ định bởi bác sĩ, phụ huynh cần giúp trẻ thực hiện theo đúng 3 nguyên tắc sau: 

Nguyên tắc 1: Hạ sốt an toàn

• Chỉ dùng Paracetamol (Hapacol, Efferalgan…) theo đúng cân nặng (10-15mg/kg/lần), cách nhau 4-6 tiếng.
• TUYỆT ĐỐI KHÔNG DÙNG: Aspirin hoặc Ibuprofen. Hai loại thuốc này có thể gây xuất huyết dạ dày trầm trọng và toan máu, khiến tình trạng bệnh nguy kịch hơn.

Nguyên tắc 2: Bù nước đúng cách: Trẻ sốt cao rất dễ mất nước. Ba mẹ hãy cho trẻ uống Oresol (pha đúng tỷ lệ), nước dừa tươi, nước cam hoặc cháo loãng.

Mẹo nhỏ: Không ép trẻ uống 1 cốc lớn một lúc. Hãy cho trẻ uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày để tránh nôn trớ.

Nguyên tắc 3: Chăm sóc và vận động cơ thể: Khi bị sốt xuất huyết, trẻ thường đau nhức khắp mình mẩy dẫn đến nằm sai tư thế (co quắp) gây mỏi mệt thêm. Cha mẹ nên giúp trẻ chọn tư thế nằm thoải mái, massage nhẹ nhàng cũng như thường xuyên vệ sinh cá nhân cho bé.

• Tư thế nằm: Cho trẻ nằm nơi thoáng mát, kê gối vừa phải để đường thở thông thoáng.
• Massage nhẹ: Ba mẹ có thể xoa bóp nhẹ nhàng tay chân để giúp máu lưu thông, giảm cảm giác tê bì, đau nhức cơ cho bé.
• Vệ sinh: Lau người bằng nước ấm, mặc đồ vải cotton thấm hút mồ hôi.

Xem thêm: Bé 4 tuổi hay bị mỏi chân: Khi nào nên đưa đi khám bác sĩ?

5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Sốt xuất huyết ở trẻ em có thể diễn biến nhanh và phức tạp, đặc biệt trong giai đoạn xuất huyết hoặc sốc Dengue. Vì vậy, việc phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm và đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa biến chứng và bảo vệ tính mạng của trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

Dấu hiệu xuất huyết: Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc xuất hiện các mảng bầm tím dày đặc trên da

Dấu hiệu đau: Trẻ đau bụng dữ dội (đặc biệt là vùng gan bên phải), quấy khóc liên tục không dỗ được

Dấu hiệu mất nước và sốc:

• Tay chân lạnh toát, da ẩm và vã mồ hôi nhưng người lại li bì, lơ mơ
• Tiểu rất ít hoặc không đi tiểu trong vòng 6 tiếng
• Môi tím tái, khó thở, thở gấp

Lời khuyên từ ASINA: Đừng chần chừ! Trong giai đoạn này, tính mạng của con được tính bằng giờ. Hãy bỏ qua mọi biện pháp dân gian và đến cơ sở y tế gần nhất.

6. Phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em

Vì chưa có vắc xin phổ cập hoặc thuốc đặc trị, việc chủ động bảo vệ trẻ khỏi muỗi đốt và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi là yếu tố then chốt. Để phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em, cha mẹ cần thực hiện những việc sau:

Cắt đứt đường lây truyền: Phòng tránh muỗi đốt cho bé

• Ngủ màn 24/24: Cho trẻ ngủ màn kể cả ban ngày vì muỗi vằn hoạt động mạnh nhất vào sáng sớm và chập choạng tối.
• Trang phục: Mặc quần áo dài tay, sáng màu. Sử dụng kem chống muỗi/tinh dầu tràm, sả chanh an toàn cho da bé.

Loại bỏ nguồn bệnh: Xử lý các ổ nước đọng quanh nhà

Muỗi vằn đẻ trứng ở những vũng nước trong ngay trong nhà bạn. Hãy kiểm tra ngay những vị trí sau:

• Lọ hoa, chậu cây cảnh thủy sinh (thay nước hàng ngày).
• Khay nước thải sau tủ lạnh, điều hòa.
• Các xô, chậu, vỏ chai lọ, lốp xe cũ ngoài vườn.

Ghi nhớ: Chỉ cần một nắp chai đọng nước cũng đủ để muỗi sinh sản. Hãy lật úp tất cả vật dụng chứa nước không cần thiết.

Xem thêm: Hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng đúng cách

7. Giải đáp thắc mắc thường gặp về bệnh sốt xuất huyết 

Trong quá trình chăm sóc trẻ, nhiều phụ huynh thường có những thắc mắc về bệnh sốt xuất huyết, từ cách nhận biết triệu chứng đến thời gian ủ bệnh. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp và giải đáp chi tiết về sốt xuất huyết ở trẻ em.

7.1. Có vắc-xin phòng sốt xuất huyết không?

Hiện nay đã có vắc-xin được phê duyệt nhằm giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết. Vắc-xin này được tiêm theo phác đồ 2 mũi, mỗi mũi cách nhau 3 tháng, và chỉ áp dụng cho từng nhóm tuổi nhất định hoặc trong những điều kiện đặc biệt theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

WHO đề xuất ưu tiên tiêm phòng cho trẻ từ 6–16 tuổi tại các khu vực có tỷ lệ lan truyền sốt xuất huyết cao. Đối với trẻ dưới 6 tuổi, WHO chưa khuyến khích dùng rộng rãi do hiệu quả bảo vệ ở nhóm tuổi này còn hạn chế.

Những đối tượng không nên tiêm vắc-xin phòng sốt xuất huyết bao gồm:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai trong ít nhất 1 tháng sau tiêm.
• Phụ nữ đang cho con bú.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu bẩm sinh hoặc do điều trị (ví dụ: hóa trị, dùng corticosteroid toàn thân liều cao trong 4 tuần gần đây).
• Người sống chung với HIV có triệu chứng, hoặc không có triệu chứng nhưng đã có dấu hiệu suy giảm miễn dịch.

7.2. Sốt xuất huyết ở trẻ em mấy ngày thì khỏi?

Thông thường, trẻ em mắc sốt xuất huyết sẽ hồi phục sau khoảng 7–10 ngày tính từ thời điểm khởi phát các triệu chứng đầu tiên của bệnh.

7.3. Cách nhận biết sốt xuất huyết ở trẻ em?

Để nhận biết trẻ bị sốt xuất huyết, cần chú ý các dấu hiệu sau:

• Sốt cao đột ngột từ 39–40°C, kéo dài liên tục 3–4 ngày, sau đó nhiệt độ giảm nhanh kèm mồ hôi toát ra.
• Xuất huyết: xuất hiện chấm đỏ hoặc vết bầm dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, nướu răng, ói hoặc đi cầu ra máu (nước ói màu nâu, phân lợn cợn giống như bã cà phê hoặc đỏ tươi).
• Đau bụng hoặc cơ thể mệt mỏi.
• Dấu hiệu sốc (thường ngày 3–6 của bệnh): trẻ li bì, vật vã, chân tay lạnh, tiểu ít, có thể kèm nôn ói hoặc đi cầu ra máu, xảy ra ngay cả khi chưa thấy xuất huyết rõ ràng.

Tham khảo thêm

• Trẻ 2 tuổi hay bị nôn trớ do đâu? Cách xử lý và phòng ngừa
• Nguyên nhân trẻ 3 tuổi bị nôn nhiều không sốt và cách xử lý
• Nguyên nhân và cách điều trị nháy mắt ở trẻ nhỏ hiệu quả