Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và cách điều trị

Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh là vấn đề nhiều bậc phụ huynh quan tâm, bởi đây là căn bệnh rất phổ biến ở trẻ nhỏ và thường dễ tái phát. Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch còn non nớt cùng cấu trúc tai chưa hoàn thiện, khiến vi khuẩn và virus dễ xâm nhập gây viêm. Vậy đâu là nguyên nhân chính dẫn đến viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh, và những phương pháp điều trị hiệu quả hiện nay là gì? Hãy cùng ASINA tìm hiểu tại bài viết dưới đây:

1. Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh là gì? 

Tai giữa giữ vai trò then chốt trong quá trình dẫn truyền âm thanh. Nó tiếp nhận các rung động từ màng nhĩ và chuyển chúng qua chuỗi xương con vào tai trong, từ đó giúp chúng ta nghe được.

• Cấu tạo tai người được chia thành ba phần chính: Tai ngoài gồm vành tai và ống tai.
• Tai giữa bao gồm màng nhĩ, hòm nhĩ, vòi nhĩ và hệ thống xương con.

Tai trong chứa ốc tai, tiền đình và các ống bán khuyên, có nhiệm vụ biến đổi tín hiệu rung động từ tai giữa thành xung thần kinh để não bộ xử lý, đồng thời góp phần quan trọng vào việc duy trì thăng bằng cơ thể.

Viêm tai giữa là tình trạng nhiễm trùng xảy ra tại tai giữa, dẫn đến các biểu hiện như đau, sưng, sốt hoặc chảy dịch. Bệnh có thể gặp ở mọi độ tuổi, nhưng phổ biến nhất ở trẻ nhỏ từ sơ sinh đến khoảng 2 tuổi.

2. Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh là do đâu?

Nguyên nhân của tình trạng viêm tai giữa chủ yếu là do cấu trúc tai của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện và hệ miễn dịch còn yếu, khiến chúng dễ bị tấn công bởi vi khuẩn, virus:

2.1. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện

Ở trẻ sơ sinh, hệ miễn dịch còn non nớt nên khả năng chống lại vi khuẩn và virus chưa thật sự hiệu quả. Khi trẻ bị cảm lạnh hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên, vi khuẩn từ vùng mũi – họng rất dễ lan lên tai giữa và gây viêm. 

Các dấu hiệu đi kèm thường gặp gồm chảy mũi, nghẹt mũi, ho, sốt nhẹ và sau đó là triệu chứng đau tai, quấy khóc hoặc khó ngủ. 

2.2. Cấu trúc tai và vòi nhĩ của trẻ nhỏ dễ gây viêm

Cấu trúc tai chưa phát triển hoàn chỉnh là yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh. Tai trong của trẻ nối với vùng sau họng thông qua ống thính giác, cơ quan giúp dẫn lưu chất dịch và chất thải từ tai xuống họng.Khi ống thính giác bị viêm, sưng hoặc tắc nghẽn, dịch trong tai không thể thoát ra ngoài và sẽ tích tụ, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn gây nhiễm trùng. Ở trẻ nhỏ, ống thính giác có đặc điểm ngắn, rộng và nằm ngang, khiến vi khuẩn và virus dễ dàng xâm nhập vào tai hơn so với người lớn.

2.3. Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng viêm tai giữa

Nhiều yếu tố có thể làm trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ mắc viêm tai giữa hơn như:

• Độ tuổi: Trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi có nguy cơ cao nhất do miễn dịch yếu và cấu trúc tai chưa hoàn chỉnh.
• Tiền sử gia đình: Trẻ có cha mẹ hoặc anh chị từng bị viêm tai giữa thường dễ mắc bệnh hơn.
• Dị ứng: Viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm trùng hô hấp trên có thể làm sưng niêm mạc, phì đại mô lympho, gây tắc vòi nhĩ và ứ dịch trong tai.
• Bệnh lý mạn tính: Hen suyễn, xơ nang hoặc suy giảm miễn dịch làm tăng nguy cơ viêm tai giữa kéo dài hoặc tái phát.
• Yếu tố thời tiết: Mùa lạnh là thời điểm bệnh xuất hiện nhiều hơn do cảm cúm và nhiễm khuẩn hô hấp gia tăng.

Xem thêm: Giải đáp: Trẻ bị lạnh run người nhưng không sốt phải làm sao?

3. Triệu chứng viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh ba mẹ cần lưu ý

Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh thường tiến triển nhanh và gây nhiều khó chịu cho trẻ, vì vậy ba mẹ cần nhận biết sớm các dấu hiệu như: Trẻ có thể đau tai dữ dội, giảm khả năng nghe hoặc phản ứng chậm với âm thanh. Mức độ nặng nhẹ tùy thuộc vào tuổi, sức đề kháng và tác nhân gây bệnh.

Dấu hiệu toàn thân:

• Sốt cao từ 39–40°C.
• Trẻ hay mệt mỏi, quấy khóc, bú kém hoặc bỏ bú.
• Ngủ không sâu giấc, hay trằn trọc; tình trạng đau tăng khi trẻ nằm do áp lực trong tai giữa tăng lên.

Dấu hiệu tại vùng tai:

• Trẻ thường xuyên dụi, kéo hoặc gãi vào tai, đôi khi lắc đầu hoặc nghiêng đầu sang một bên.
• Xuất hiện dịch vàng hoặc dịch mủ chảy ra từ tai, cho thấy màng nhĩ có thể đã bị thủng do áp lực viêm.

Ngoài ra, một số trẻ có thể bị rối loạn tiêu hóa như nôn trớ hoặc đi ngoài phân lỏng, do ảnh hưởng của sốt và nhiễm trùng kéo dài.

Khi thăm khám, bác sĩ thường quan sát thấy màng nhĩ đỏ, sưng phồng và có dịch ứ đọng phía sau. Đây là dấu hiệu đặc trưng giúp xác định viêm tai giữa cấp và đánh giá mức độ tiến triển của bệnh.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Đau tai tăng mạnh: Trẻ khóc liên tục, cọ đầu, kéo tai hoặc có biểu hiện đau rõ rệt.
• Sốt cao kéo dài: Nhiệt độ trên 39°C và không giảm dù đã dùng thuốc hạ sốt hoặc chườm ấm.
• Bỏ bú, bỏ ăn: Trẻ mệt mỏi, khó chịu, ngủ kém hoặc không chịu bú.
• Nôn ói hoặc tiêu chảy nhiều: Tình trạng kéo dài làm trẻ dễ mất nước, cần được xử lý sớm.
• Không cải thiện sau 48 giờ: Các triệu chứng vẫn dai dẳng hoặc trở nên nghiêm trọng hơn dù đã chăm sóc tại nhà.

Lưu ý: Nếu thấy có mủ chảy ra từ tai (nghĩa là màng nhĩ đã thủng), phải đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không được tự ý nhỏ thuốc lạ vào tai.

Đưa trẻ đi khám kịp thời sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác nguyên nhân, mức độ viêm và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng như viêm xương chũm, thủng màng nhĩ hay suy giảm thính lực.

Xem thêm: Triệu chứng Covid-19 ở trẻ nhỏ và cách điều trị ba mẹ cần biết 

5. Phương pháp điều trị viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh

Sau khi trẻ được chẩn đoán viêm tai giữa cấp, mục tiêu điều trị là giúp giảm đau, hạ sốt để trẻ dễ chịu hơn, đồng thời kiểm soát tình trạng viêm và nhiễm trùng nếu có. Tùy mức độ bệnh và nguyên nhân gây viêm, bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc giảm đau – hạ sốt, thuốc kháng viêm hoặc thuốc kháng sinh phù hợp.

Trong những trường hợp viêm tai giữa có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng, trẻ sẽ được kê thuốc kháng sinh đường uống nhằm kiểm soát ổ viêm và ngăn ngừa biến chứng. Nếu có tổn thương màng nhĩ hoặc chảy dịch tai, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh phù hợp để tác động trực tiếp tại vị trí viêm, giúp tăng hiệu quả điều trị và hạn chế ảnh hưởng toàn thân.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, việc lựa chọn loại thuốc, đường dùng và thời gian điều trị cần được cá nhân hóa dựa trên độ tuổi, cân nặng, tình trạng sức khỏe và khả năng đáp ứng điều trị. Trong một số trường hợp đặc biệt như trẻ nôn nhiều, không uống được thuốc hoặc không đáp ứng với phác đồ ban đầu, bác sĩ có thể điều chỉnh phương án điều trị bằng các hình thức khác phù hợp hơn.

Theo khuyến cáo của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ bị viêm tai giữa tái diễn từ bốn lần trở lên trong vòng một năm nên được xem xét đặt ống thông màng nhĩ. Thủ thuật này giúp thông khí tai giữa, cải thiện thính lực và giảm số lần tái phát. Khi có ống thông, nếu trẻ bị viêm tai trở lại, bác sĩ có thể sử dụng kháng sinh nhỏ tai thay vì thuốc đường toàn thân, giúp giảm rủi ro tác dụng phụ.

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc cho trẻ sử dụng, không thay đổi liều lượng hay ngừng thuốc khi chưa có chỉ định y tế. Việc dùng thuốc sai cách có thể khiến bệnh kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc làm tăng nguy cơ kháng thuốc và biến chứng nguy hiểm.

6. Phòng bệnh viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh như thế nào?

Để phòng ngừa viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh, ba mẹ có thể áp dụng những biện pháp sau:

• Bú mẹ ít nhất 6 tháng đầu đời: Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể tự nhiên giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây bệnh.
• Bú đúng tư thế: Không nên cho trẻ bú khi nằm, tránh tình trạng sữa trào lên mũi hoặc vào tai.
• Chú ý khi tắm gội: Hạn chế nước bắn trực tiếp vào tai trẻ.
• Vệ sinh tai nhẹ nhàng: Có thể dùng tăm bông làm sạch bên ngoài tai, nhưng không đưa sâu vào ống tai để tránh tổn thương tai trong.
• Tiêm chủng đầy đủ: Thực hiện đúng lịch tiêm phòng giúp giảm nguy cơ viêm tai giữa.
• Tránh tiếp xúc với khói thuốc: Giúp bảo vệ đường hô hấp và tai giữa của trẻ.
• Tầm soát vi chất: Trẻ thường xuyên bị viêm tai giữa tái phát có nguy cơ thiếu hụt một số vi chất quan trọng như kẽm, vitamin D và sắt. Việc xét nghiệm tầm soát vi chất giúp xác định chính xác tình trạng thiếu hụt, từ đó bổ sung đúng và đủ, hạn chế tái phát viêm tai giữa và hỗ trợ trẻ phát triển khỏe mạnh.

Viêm tai giữa là tình trạng bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ. Mặc dù không phải là bệnh nguy hiểm trực tiếp, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng về thính lực và sức khỏe tổng thể. Vì vậy, khi trẻ có những dấu hiệu bất thường nghi ngờ viêm tai giữa, ba mẹ nên đưa bé đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Xem thêm: Nguyên nhân và cách trị mẩn đỏ ở trẻ sơ sinh nhanh chóng

7. Giải đáp thắc mắc thường gặp về viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh

Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng vì bệnh diễn tiến nhanh và dễ gây biến chứng nếu không được xử lý đúng cách. Dưới đây, ASINA sẽ giải đáp những thắc mắc phổ biến nhất để giúp cha mẹ yên tâm hơn trong việc chăm sóc bé.

7.1. Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có thể nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, vì có thể dẫn đến các biến chứng ảnh hưởng đến thính lực, sức khỏe và thậm chí đe dọa tính mạng.

7.2. Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có thể điều trị dứt điểm được không?

Có, viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có thể được điều trị dứt điểm nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

7.3. Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có tự khỏi không?

Viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh có thể tự khỏi trong vài ngày nếu tình trạng nhẹ, nhưng trong nhiều trường hợp cần được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc tự khỏi phụ thuộc vào hệ miễn dịch của trẻ và mức độ nhiễm trùng.

7.4. Biểu hiện viêm tai giữa ở trẻ sơ sinh là gì?

Trẻ sơ sinh bị viêm tai giữa thường quấy khóc, kéo tai, bỏ bú hoặc ăn kém, kèm theo sốt và giảm phản ứng với âm thanh. Ngoài ra, một số trẻ có thể chảy dịch tai hoặc gặp rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Tìm hiểu thêm:

• Trẻ 2 tuổi bị nôn về đêm: Nguyên nhân, nguy hiểm và cách xử trí
• Dấu hiệu bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em và cách điều trị an toàn
• Dấu hiệu trẻ bị viêm màng não và hướng xử lý đúng